Zarys historii zborów w Prośnie i Chodzieży
Ruch religijny
dzisiaj znany w Polsce jako Świecki Ruch Misyjny Epifania
powstał pod inną nazwą w 1920 roku Stanach Zjednoczonych. Stamtąd
w 1926 rozprzestrzenił się między innymi do Francji. W Polsce ruch
wyłonił się z grupy badaczy zarejestrowanej już w roku 1920 przez
Czesława Kasprzykowskiego pod nazwą „Stowarzyszenie Badaczy Pisma
Świętego – Grupa II”. W 1925 roku Kasprzykowskiego usunięto ze
stowarzyszenia badaczy, który odchodząc pociągnął za sobą wielu
członków tworząc niezależną grupę epifaniczną. Z początkiem 1927 roku
nawiązał on kontakt z Paulem Johnsonem z USA i od 1930 do 1935 roku był
w tej grupie epifanicznej oficjalnym Przedstawicielem na Polskę.
Wcześniej od kwietnia 1927 roku ze zborów badackich zaczęły się
wyłaniać niezależne zbory epifaniczne a od 1931 roku grupa
ta działała w Polsce już oficjalnie jako Świecki Ruch Misyjny Epifania.
Po Kasprzykowskim następnymi Przedstawicielami na Polskę byli:
1936-1990 Wiktor Stachowiak, 1990-2015 Piotr Woźnicki, 2015-2026 Henryk
Olekszy i od 2026 Grzegorz Nowak
Zbór Świeckiego Ruchu Misyjnego-Epifania w Chodzieży został założony już w 1931 roku. Marianna Nykaza między innymi była obecna na zebraniu założycielskim które odbyło się w miejscowości Krystynka koło Chodzieży. Do powstania tego zboru zapewne czynnie przyczynili się też Leon Koteras wówczas 35-letni kawaler i jego brat Józef Koteras którzy około 1930 roku wrócili z Francji gdzie poznali już wcześniej wraz z całą rodziną ten nowy protestancki ruch religijny. Jak się okazało w najbliższej okolicy było więcej osób które różnymi drogami dochodziły do podobnych przekonań religijnych. Zbór chodzieski po niedługim czasie skupiał już wielu członków zarówno z samego miasta jak i z okolicznych wiosek. Pierwszym przewodniczącym nowego zboru został Leon Koteras który będąc jeszcze we Francji pełnił wysokie funkcje w tamtejszym Świeckim Ruchu Misyjnym Epifania w miejscowości Bruay na północy Francji. Tamtejszy ruch skupiał mieszkających tam Polaków i powstał wcześniej od utworzonego później ruchu Francuskiego. Po śmierci przewodniczącego Leona Koterasa od około 1937 roku do wybuchu wojny przewodniczącym był jego brat Józef Koteras. W owym czasie zebrania odbywały się zapewne w miejscowości Krystynka. Następnie prawdopodobnie ze względu na lepsze warunki komunikacyjne miejscem zebrań w Chodzieży był dom przy ulicy Jagiellońskiej 2 wybudowany w 1889 roku przez Edwarda Kuligowskiego, który to dom w 1910 roku odkupił Edward Witt.
W latach 1939 do 1945 w związku z niemiecką okupacją w Chodzieży podobnie jak i w całej Polsce działalność zboru zapewne była zawieszona lub co bardziej prawdopodobne zakonspirowana. Zebrania wówczas ze względów bezpieczeństwa odbywały się potajemnie w Prośnie u Koterasów, gdyż ich dom na tak zwanych Bielawach był znacznie oddalony od reszty wsi oraz z dala od głównej drogi. Zebrania odbywały się też z nieregularną częstotliwością. Niemcy chcieli całkowicie zlikwidować Świecki Ruch Misyjny Epifania i w tym celu 16 marca 1942 roku aresztowali ówczesnego głównego przedstawiciela epifanistów na Polskę Wiktora Stachowiaka następcę Kasprzykowskiego. Oficjalnie był on aresztowany za przemyt do Lwowa większej sumy pieniędzy. Niemcy więzili go najpierw przez miesiąc w siedzibie Gestapo usiłując nakłonić go by sam rozwiązał ruch którego był przewodniczącym. Stachowiak jednak nie zgodził się, co poskutkowało przeniesieniem go do obozu przejściowego w Forcie Siódmym, a następnie w kwietniu 1943 do obozu Auschwitz-Birkenau gdzie został oznaczony czerwonym trójkątem co oznaczało więźnia politycznego. Był on tam więziony za przemyt oraz za odmawianie nazistom zlikwidowania ruchu epifanicznego w Polsce. 1 listopada 1944 roku z Oświęcimia wysłano go do obozu w Oranienburgu gdzie dotrwał do wyzwolenia tegoż obozu przez Amerykanów. Jak pisał na łamach „Teraźniejszej Prawdy” Paul Johnson „raz po raz był on naznaczany na uśmiercenie gazem, ale z Opatrzności Pańskiej uniknął śmierci”. Około 1946 roku zbór w Chodzieży oficjalnie reaktywowano. Zebrania odbywały się w domu państwa Antoniego i Rozalii Wypuszczów. Przewodniczącym do 1958 roku nadal był Józef Koteras, sekretarzem Leon Otto natomiast skarbnikiem był Antoni Wypuszcz. Wówczas zebrania odbywały się na przemian w Chodzieży u Wypuszczów i w Prośnie w domu Feliksa Koterasa. Od roku 1949 doszło do zmiany na stanowisku skarbnika którym został Antoni Zimny. W tym czasie zebrania zboru odbywały się także na przemian: w domu państwa Leona i Wandy Otto, a gdy zebranie odbywało się w Prośnie to w domu Feliksa i Anny Koterasów. Tak bywało do czasu gdy Feliks Koteras z rodziną przeniósł się do Lubonia. Dalej zebrania odbywały się w Chodzieży u Leona Otto a w Prośnie w domu Antoniego Zimnego. W 1958 roku doszło do kolejnych zmian w zarządzie i wtedy Przewodniczącym zboru chodzieskiego został Bronisław Zimny, sekretarzem nadal pozostał Leon Otto a skarbnikiem został Józef Czapik. W tym samym 1958 roku władze państwowe nakazały w całym kraju wprowadzenie w każdym zborze Urzędowej Książki Kasowej, co było przyczyną podziału Chodzieży i Prosny na dwa niezależne zbory. Tak więc w listopadzie 1958 roku oficjalnie już zostały wprowadzone Książki Kasowe i od tego czasu zaistniał też niezależny zbór w Prośnie. Rolę starszego zboru w Prośnie w początkowym okresie pełnił Józef Koteras aż do czasu gdy około 1962 roku Józef z żoną Rozalią wyprowadzili się do córki w okolice Bydgoszczy. Następnie starszym zboru w Prośnie został Feliks Koteras w którego domu nadal odbywały się zebrania. Gdy Feliks i Anna Koterasowie opuścili Prosnę około 1963 roku, przewodnictwo zboru i zebrania przeniesiono do domu Antoniego Zimnego a po jego śmierci w 1965 od lipca 1965 przez okres około dwóch lat w Prośnie zebrania odbywały się u Władysława Czarnojańczyka. W roku 1967 dom Antoniego Zimnego przejęli Edmund i Pelagia Kornalscy a przewodniczącym zboru prawdopodobnie został Edmund Kornalski. Natomiast zebrania w tym czasie odbywały się naprzemiennie u Kornalskich i Czarnojańczyków. Tak było do roku 1969 kiedy z uwagi na małą liczebność członków a także z innych przyczyn natury moralnej, zbór w Prośnie rozwiązano a pozostali bracia i siostry wrócili ponownie do zboru w Chodzieży w którym po śmierci Bronisława Zimnego w listopadzie 1959 rolę przewodniczącego przejął Józef Czapik, sekretarzem nadal był Leon Otto a skarbnikiem została Genowefa Czapik. Od roku 1969 zebrania odbywały się już tylko w Chodzieży w domu państwa Heleny i Edmunda Otto. Tak było aż do roku 1978. Natomiast od roku 1978 na siedzibę zboru w Chodzieży obrano mieszkanie państwa Józefa i Genowefy Czapików. Tam zebrania odbywały się do roku 2009. Krótko po tym jak Józef Czapik i Zdzisław Kozłowski zmarli, zbór w Chodzieży zakończył swą działalność a pani Genowefa Czapik jako ostatnia członkini zboru chodzieskiego przeniosła się do zboru w Ryczywole. W okresie wspólnoty zborów z Chodzieży i Prosny, uczęszczali tam bracia i siostry z wielu pobliskich miejscowości takich jak: Chodzież, Budzyń, Ryczywół, Podanin, Radwanki, Krystynka, Prosna i kilka innych pomniejszych osad. Co do liczby członków należących do zborów w poszczególnych latach, to można to ustalić na podstawie publikowanych sprawozdań z udziału w pamiątce wieczerzy pańskiej. I tak w latach 1931 do 1939 w chodzieskim zboże w pamiątce uczestniczyło średnio od 18 do 20 braci i sióstr. W latach 1946 do 1957 w pamiątce brało udział od 18 do 25 braci i sióstr. W przeciągu lat 1958 do 1969 zbory z Chodzieży i Prosny egzystowały oddzielnie i w tym czasie podczas obchodzenia uroczystości pamiątki obecnych było w Chodzieży od 10 do 15 osób, natomiast w Prośnie od 10 do 12 braci i sióstr.
Członkowie zboru w Prośnie w 1951 roku
Członkowie zboru w Chodzieży
Zbór Świeckiego Ruchu Misyjnego-Epifania w Chodzieży został założony już w 1931 roku. Marianna Nykaza między innymi była obecna na zebraniu założycielskim które odbyło się w miejscowości Krystynka koło Chodzieży. Do powstania tego zboru zapewne czynnie przyczynili się też Leon Koteras wówczas 35-letni kawaler i jego brat Józef Koteras którzy około 1930 roku wrócili z Francji gdzie poznali już wcześniej wraz z całą rodziną ten nowy protestancki ruch religijny. Jak się okazało w najbliższej okolicy było więcej osób które różnymi drogami dochodziły do podobnych przekonań religijnych. Zbór chodzieski po niedługim czasie skupiał już wielu członków zarówno z samego miasta jak i z okolicznych wiosek. Pierwszym przewodniczącym nowego zboru został Leon Koteras który będąc jeszcze we Francji pełnił wysokie funkcje w tamtejszym Świeckim Ruchu Misyjnym Epifania w miejscowości Bruay na północy Francji. Tamtejszy ruch skupiał mieszkających tam Polaków i powstał wcześniej od utworzonego później ruchu Francuskiego. Po śmierci przewodniczącego Leona Koterasa od około 1937 roku do wybuchu wojny przewodniczącym był jego brat Józef Koteras. W owym czasie zebrania odbywały się zapewne w miejscowości Krystynka. Następnie prawdopodobnie ze względu na lepsze warunki komunikacyjne miejscem zebrań w Chodzieży był dom przy ulicy Jagiellońskiej 2 wybudowany w 1889 roku przez Edwarda Kuligowskiego, który to dom w 1910 roku odkupił Edward Witt.
W latach 1939 do 1945 w związku z niemiecką okupacją w Chodzieży podobnie jak i w całej Polsce działalność zboru zapewne była zawieszona lub co bardziej prawdopodobne zakonspirowana. Zebrania wówczas ze względów bezpieczeństwa odbywały się potajemnie w Prośnie u Koterasów, gdyż ich dom na tak zwanych Bielawach był znacznie oddalony od reszty wsi oraz z dala od głównej drogi. Zebrania odbywały się też z nieregularną częstotliwością. Niemcy chcieli całkowicie zlikwidować Świecki Ruch Misyjny Epifania i w tym celu 16 marca 1942 roku aresztowali ówczesnego głównego przedstawiciela epifanistów na Polskę Wiktora Stachowiaka następcę Kasprzykowskiego. Oficjalnie był on aresztowany za przemyt do Lwowa większej sumy pieniędzy. Niemcy więzili go najpierw przez miesiąc w siedzibie Gestapo usiłując nakłonić go by sam rozwiązał ruch którego był przewodniczącym. Stachowiak jednak nie zgodził się, co poskutkowało przeniesieniem go do obozu przejściowego w Forcie Siódmym, a następnie w kwietniu 1943 do obozu Auschwitz-Birkenau gdzie został oznaczony czerwonym trójkątem co oznaczało więźnia politycznego. Był on tam więziony za przemyt oraz za odmawianie nazistom zlikwidowania ruchu epifanicznego w Polsce. 1 listopada 1944 roku z Oświęcimia wysłano go do obozu w Oranienburgu gdzie dotrwał do wyzwolenia tegoż obozu przez Amerykanów. Jak pisał na łamach „Teraźniejszej Prawdy” Paul Johnson „raz po raz był on naznaczany na uśmiercenie gazem, ale z Opatrzności Pańskiej uniknął śmierci”. Około 1946 roku zbór w Chodzieży oficjalnie reaktywowano. Zebrania odbywały się w domu państwa Antoniego i Rozalii Wypuszczów. Przewodniczącym do 1958 roku nadal był Józef Koteras, sekretarzem Leon Otto natomiast skarbnikiem był Antoni Wypuszcz. Wówczas zebrania odbywały się na przemian w Chodzieży u Wypuszczów i w Prośnie w domu Feliksa Koterasa. Od roku 1949 doszło do zmiany na stanowisku skarbnika którym został Antoni Zimny. W tym czasie zebrania zboru odbywały się także na przemian: w domu państwa Leona i Wandy Otto, a gdy zebranie odbywało się w Prośnie to w domu Feliksa i Anny Koterasów. Tak bywało do czasu gdy Feliks Koteras z rodziną przeniósł się do Lubonia. Dalej zebrania odbywały się w Chodzieży u Leona Otto a w Prośnie w domu Antoniego Zimnego. W 1958 roku doszło do kolejnych zmian w zarządzie i wtedy Przewodniczącym zboru chodzieskiego został Bronisław Zimny, sekretarzem nadal pozostał Leon Otto a skarbnikiem został Józef Czapik. W tym samym 1958 roku władze państwowe nakazały w całym kraju wprowadzenie w każdym zborze Urzędowej Książki Kasowej, co było przyczyną podziału Chodzieży i Prosny na dwa niezależne zbory. Tak więc w listopadzie 1958 roku oficjalnie już zostały wprowadzone Książki Kasowe i od tego czasu zaistniał też niezależny zbór w Prośnie. Rolę starszego zboru w Prośnie w początkowym okresie pełnił Józef Koteras aż do czasu gdy około 1962 roku Józef z żoną Rozalią wyprowadzili się do córki w okolice Bydgoszczy. Następnie starszym zboru w Prośnie został Feliks Koteras w którego domu nadal odbywały się zebrania. Gdy Feliks i Anna Koterasowie opuścili Prosnę około 1963 roku, przewodnictwo zboru i zebrania przeniesiono do domu Antoniego Zimnego a po jego śmierci w 1965 od lipca 1965 przez okres około dwóch lat w Prośnie zebrania odbywały się u Władysława Czarnojańczyka. W roku 1967 dom Antoniego Zimnego przejęli Edmund i Pelagia Kornalscy a przewodniczącym zboru prawdopodobnie został Edmund Kornalski. Natomiast zebrania w tym czasie odbywały się naprzemiennie u Kornalskich i Czarnojańczyków. Tak było do roku 1969 kiedy z uwagi na małą liczebność członków a także z innych przyczyn natury moralnej, zbór w Prośnie rozwiązano a pozostali bracia i siostry wrócili ponownie do zboru w Chodzieży w którym po śmierci Bronisława Zimnego w listopadzie 1959 rolę przewodniczącego przejął Józef Czapik, sekretarzem nadal był Leon Otto a skarbnikiem została Genowefa Czapik. Od roku 1969 zebrania odbywały się już tylko w Chodzieży w domu państwa Heleny i Edmunda Otto. Tak było aż do roku 1978. Natomiast od roku 1978 na siedzibę zboru w Chodzieży obrano mieszkanie państwa Józefa i Genowefy Czapików. Tam zebrania odbywały się do roku 2009. Krótko po tym jak Józef Czapik i Zdzisław Kozłowski zmarli, zbór w Chodzieży zakończył swą działalność a pani Genowefa Czapik jako ostatnia członkini zboru chodzieskiego przeniosła się do zboru w Ryczywole. W okresie wspólnoty zborów z Chodzieży i Prosny, uczęszczali tam bracia i siostry z wielu pobliskich miejscowości takich jak: Chodzież, Budzyń, Ryczywół, Podanin, Radwanki, Krystynka, Prosna i kilka innych pomniejszych osad. Co do liczby członków należących do zborów w poszczególnych latach, to można to ustalić na podstawie publikowanych sprawozdań z udziału w pamiątce wieczerzy pańskiej. I tak w latach 1931 do 1939 w chodzieskim zboże w pamiątce uczestniczyło średnio od 18 do 20 braci i sióstr. W latach 1946 do 1957 w pamiątce brało udział od 18 do 25 braci i sióstr. W przeciągu lat 1958 do 1969 zbory z Chodzieży i Prosny egzystowały oddzielnie i w tym czasie podczas obchodzenia uroczystości pamiątki obecnych było w Chodzieży od 10 do 15 osób, natomiast w Prośnie od 10 do 12 braci i sióstr.
Członkowie zboru w Prośnie w 1951 roku
Członkowie zboru w Chodzieży